องค์ที่ 3 · ตอนที่ 09

คำเดียวกันในคนละระบบ

คำเดียวกันที่หมายถึงคนละอย่างในแต่ละระบบ

หลังจากที่ผมดูแลระบบการขายและการกระจายสินค้า โดยเฉพาะส่วนที่เกี่ยวกับการส่งมอบสินค้า (Delivery) และข้อมูลการเชื่อมต่อกับระบบหน้าโรงงานมาระยะหนึ่ง ภารกิจใหม่ที่มีความซับซ้อนสูงมากก็ถูกส่งต่อมายังทีมของผม

นั่นคือ ระบบบริหารจัดการรถบรรทุก หรือที่เราเรียกกันย่อ ๆ ว่าระบบ TM (Truck Management) ที่องค์กรนำมาใช้บริหารจัดการเที่ยวรถและเพิ่มประสิทธิภาพการขนส่งสินค้า

เหตุผลที่งานนี้ถูกส่งต่อมาที่ผม ไม่ใช่เรื่องบังเอิญ แต่เป็นความลงตัวในเชิงสถาปัตยกรรม เพราะในระบบส่วนกลาง (ERP) จุดที่ต้องส่งไม้ต่อเข้ากับระบบการขนส่งมากที่สุด ก็คือส่วนการส่งมอบสินค้า (Delivery) ซึ่งเป็นพื้นที่ที่ผมดูแลอยู่แล้ว การรวบเอาการจัดการส่งมอบและการจัดรถมาอยู่ในทีมเดียวกัน จึงช่วยลดรอยต่อและการประสานงานข้ามทีมที่ยุ่งยาก

งานยากที่คนก่อนหน้าถอดใจ

แต่งานนี้ถูกมองว่าเป็นงานยากที่คนดูแลก่อนหน้าต่างพากันถอดใจ เพราะระบบนี้เต็มไปด้วยความท้าทายรอบด้าน:

  1. กฎเกณฑ์และฟังก์ชันที่ซับซ้อนมาก: มีทั้งเงื่อนไขการจัดรถ เส้นทางการวิ่ง ข้อจำกัดของชนิดรถ และสูตรการคิดค่าขนส่งที่เกี่ยวพันกันหลายชั้น
  2. การประสานงานกับทีมซัพพอร์ตต่างประเทศ: ทีมงานหลักของผู้พัฒนาผลิตภัณฑ์ตั้งอยู่ต่างประเทศ การสื่อสารต้องใช้ภาษาอังกฤษล้วนที่มีสำเนียงเฉพาะตัวและพูดเร็วมาก และการเปิดเรื่องเพื่อขอความช่วยเหลือมักไม่ค่อยได้รับคำตอบที่แก้ปัญหาหน้างานได้จริง
  3. การเชื่อมต่อข้อมูลที่ไม่เสถียร: ท่อส่งข้อมูลระหว่างระบบส่วนกลาง (ERP) กับระบบจัดรถ (TM) มีปัญหาข้อมูลตกหล่นและสถานะไม่ตรงกันอยู่บ่อยครั้ง
  4. ปริมาณข้อมูลมหาศาลในแต่ละวัน: เที่ยวรถบรรทุกที่วิ่งรับส่งสินค้ามีจำนวนหลายพันเที่ยวต่อวัน เมื่อระบบมีความซับซ้อนและข้อมูลไม่นิ่ง ปัญหาเพียงจุดเดียวจึงขยายตัวกลายเป็นความโกลาหลได้อย่างรวดเร็ว

ต้นตอคือคำศัพท์ ไม่ใช่เทคนิค

เมื่อได้รับมอบหมายงานนี้มา สิ่งแรกที่ผมและทีมเลือกทำไม่ใช่การกระโจนเข้าไปรื้อโค้ดหรือแก้โปรแกรม แต่คือการเริ่มต้นจากหลักการเดิมที่เคยเรียนรู้มา นั่นคือ การทำความเข้าใจสภาพความเป็นจริงในปัจจุบัน (As-Is State) ให้ชัดเจนที่สุดก่อน

และสิ่งแรกที่เราพบว่าเป็นต้นตอของความสับสนทั้งหมด ไม่ใช่เรื่องของเทคนิค แต่คือ "ความขัดแย้งของคำศัพท์ (Semantic Collision)"

ในระบบจัดรถ (TM) มีการนำข้อมูลเข้ามาแล้วเรียกว่า Shipment โดยหมายถึง "ความต้องการจัดส่งสินค้า" ของลูกค้ารายย่อยแต่ละราย แต่ในระบบส่วนกลาง (ERP) ก็มีเอกสารที่เรียกว่า Shipment เหมือนกัน... ทว่าความหมายในระบบส่วนกลางกลับหมายถึง "เที่ยวรถขนส่งทั้งคัน" ที่รวมของของลูกค้าหลายรายเข้าด้วยกัน!

เมื่อทั้งสองระบบใช้คำว่า Shipment เหมือนกันเป๊ะ แต่หมายถึงคนละขนาดและคนละสเกล ฝั่งหนึ่งคิดถึงของชิ้นเล็กที่จะส่ง แต่อีกฝั่งคิดถึงรถบรรทุกทั้งคัน เวลาทีมงานคุยกัน คุยกับผู้ใช้งาน หรือคุยกับทีมซัพพอร์ตต่างประเทศ ทุกคนจึงพูดคำเดียวกันแต่เข้าใจไปคนละทิศทาง สร้างความสับสนในการทำงานและการประสานงานเพื่อแก้ปัญหาอย่างมาก

กฎเหล็ก: ห้ามพูด Shipment ลอย ๆ

ผมจึงเริ่มแก้ปัญหาด้วยการตั้งกฎเหล็กในการสื่อสารขึ้นมาใหม่: "ห้ามพูดคำว่า Shipment ลอย ๆ โดยไม่มีชื่อระบบกำกับเด็ดขาด"

"ห้ามพูดคำว่า Shipment ลอย ๆ โดยไม่มีชื่อระบบกำกับเด็ดขาด"

ทุกคนในทีม ไม่ว่าจะคุยกันเอง คุยกับผู้ใช้ หรือประชุมกับทีมงานต่างประเทศ จะต้องระบุชื่อระบบนำหน้าเอกสารเสมอ จากนั้นผมจึงเขียนแผนภาพแสดงการไหลของข้อมูล (Data Flow) จากต้นทางถึงปลายทาง เพื่อจำแนกระดับของเอกสารให้เห็นภาพตรงกันทั้งทีม:

  1. ERP Delivery Note (ใบส่งมอบสินค้าจากระบบส่วนกลาง) → ส่งข้อมูลข้ามไปสู่ระบบจัดรถ จะถูกแปลงเป็น → TM Shipment (ความต้องการขนส่งระดับรายการสินค้าในมุมของระบบ TM)
  2. ระบบ TM นำ TM Shipment เหล่านั้นไปคำนวณจัดสรรรถและเส้นทางขนส่ง รวมกันออกมาเป็น → TM Truck (เที่ยวบรรทุกจริงของรถแต่ละคัน)
  3. TM Truck → ส่งข้อมูลกลับเข้ามายังระบบส่วนกลาง และถูกแปลงเป็น → ERP Shipment (เอกสารเที่ยวขนส่งจริงในระบบส่วนกลาง เพื่อใช้ควบคุมการปล่อยรถหน้าโรงงานและตั้งเบิกค่าขนส่ง)

แผนที่ Data Flow ของทั้งทีม

ทันทีที่จัดระเบียบคำศัพท์ แยกแยะความหมาย และระบุชื่อระบบกำกับอย่างชัดเจน ความคลุมเครือทั้งหมดก็หายไป ทุกฝ่ายเข้าใจตรงกันว่ากำลังคุยถึงเอกสารระดับใดในระบบไหน การสื่อสารและการประสานงานระหว่างทีมจึงราบรื่นและไม่สับสนอีกต่อไป

จากจุดเริ่มต้นของการเคลียร์เรื่องคำศัพท์ ผมจึงต่อยอดด้วยการเขียนผังการไหลของข้อมูลภาพใหญ่ทั้งระบบขึ้นมา ไล่เรียงตั้งแต่กระบวนการจัดซื้อ การรับของเข้าคลัง การตรวจรับใบแจ้งหนี้ ผ่านระบบการขาย ข้ามไปยังระบบจัดรถ (TM) ส่งกลับมาเป็นเที่ยวขนส่งจริง และวิ่งไปจนถึงการออกเอกสารเรียกเก็บเงินค่าสินค้าและค่าบริการขนส่งเพื่อปิดรอบบัญชี

ผังภาพรวมทั้งสายนี้กลายมาเป็นแผนที่อ้างอิงสำคัญของทีม ที่เราใช้เป็นคู่มือในการออกแบบระบบ คุยงานกับผู้ใช้ และใช้สอนน้อง ๆ รุ่นใหม่ เพื่อให้ทุกคนมองเห็นภาพใหญ่ร่วมกันว่า ชิ้นงานเล็ก ๆ ที่ตนเองกำลังดูแลนั้น เชื่อมโยงและส่งผลกระทบต่อทั้งกระบวนการธุรกิจอย่างไร