หลังจากระบบที่ผมพัฒนาด้วย Visual Basic สามารถติดตั้งและใช้งานจริงได้ที่ศูนย์กระจายสินค้าทั้งสองแห่งทางฝั่งทิศเหนือ หัวหน้างานก็มอบหมายงานสำคัญชิ้นถัดมา คือการให้ผมเข้าไป รับช่วงต่อโค้ด ของศูนย์กระจายสินค้าอีกสองแห่งทางฝั่งทิศใต้
เดิมทีระบบของศูนย์จ่ายฝั่งทิศใต้นั้น ทางหน่วยงานได้ว่าจ้างผู้พัฒนาภายนอกเขียนขึ้นมาก่อนด้วยภาษา Visual C++ (VC++) การที่หัวหน้าให้ผมเริ่มจากการเขียนระบบด้วยตัวเองที่ฝั่งทิศเหนือในตอนแรก จึงเป็นเหมือนการเปิดโอกาสให้ได้เรียนรู้งานจริง และเป็นการทดสอบฝีมือไปในตัวว่าเด็กจบใหม่จะเข้าใจงานหน้างานและทำระบบให้ใช้งานได้จริงหรือไม่ เมื่อเห็นว่าระบบที่เราทำขึ้นสามารถใช้งานได้และรับมือกับสภาพแวดล้อมหน้างานได้ หัวหน้าจึงไว้วางใจส่งมอบโค้ดชุดภาษา C++ ของคนนอกนั้นมาให้ผมดูแลต่อในทีม
แกะโค้ด C++ ของคนอื่น
การต้องเปิดอ่านโค้ดของคนอื่นไม่ใช่เรื่องง่าย โดยเฉพาะโค้ดระบบจริงที่เขียนด้วยภาษา C++ แต่ก็กลายเป็นโอกาสการเรียนรู้ที่สำคัญมาก
สมัยเรียนมหาวิทยาลัย ผมเคยเขียนภาษา Delphi ซึ่งมีแนวคิดเชิงวัตถุอยู่บ้าง แต่การได้มานั่งแกะโค้ด C++ ของมืออาชีพที่ใช้งานจริงในระบบงานองค์กร ทำให้ผมได้เห็นว่าแนวคิดเชิงวัตถุ (Object-Oriented Programming: OOP) ถูกนำมาใช้แก้ปัญหาจริงอย่างไร การไล่ดูโครงสร้างคลาส อ็อบเจกต์ การแบ่งโมดูล และการจัดการหน่วยความจำ ช่วยต่อภาพทฤษฎีในตำราให้กลายมาเป็นความเข้าใจเชิงปฏิบัติที่จับต้องได้ และทำให้เห็นว่าระบบงานที่คนอื่นเขียนไว้นั้นเขาวางโครงสร้างกันอย่างไร
ขึ้นเครื่อง Mainframe
หลังจากรับช่วงดูแลโค้ดมาได้สักพัก ทางหน่วยงานก็ส่งผมไปเรียนหลักสูตรการเขียนโปรแกรมบนเครื่องคอมพิวเตอร์ส่วนกลาง (IBM Mainframe) โดยเฉพาะเรื่อง CICS (Customer Information Control System)
ในตอนที่เริ่มงานใหม่ ๆ การดึงข้อมูลจากเครื่องส่วนกลาง ผมใช้วิธีไปขอโค้ดตัวอย่างที่รุ่นพี่เคยเขียนไว้มาแกะดู แต่คราวนี้โจทย์เปลี่ยนไป คือผมต้องเป็นคนเขียนตรรกะและจัดการธุรกรรม (Transaction) ฝั่งเครื่องส่วนกลางด้วยตัวเอง เพื่อให้ระบบส่วนกลางสามารถรองรับการถูกเรียกใช้งาน (Function Call) ข้ามแพลตฟอร์มมาจากโปรแกรม Visual Basic บนเครื่องพีซีหน้างานได้โดยตรง
ภาพเชื่อมต่อต้นทางถึงปลายทาง
เมื่อต่อส่วนนี้สำเร็จ ภาพของการเชื่อมต่อระบบตั้งแต่ต้นทางถึงปลายทางก็ชัดเจนขึ้นอย่างสมบูรณ์:
- เริ่มจากธุรกรรมบนเครื่องคอมพิวเตอร์ส่วนกลาง (Mainframe) ที่เก็บข้อมูลการขายและรายการสินค้า
- ส่งผ่านเครือข่ายลงมายังเครื่องพีซีประจำศูนย์จ่ายสินค้า
- บันทึกและดึงข้อมูลจากฐานข้อมูล Oracle บนเซิร์ฟเวอร์ประจำศูนย์
- และรับส่งสัญญาณสดกับอุปกรณ์หน้างาน ทั้งเครื่องอ่านบัตรบาร์โค้ดและหัวอ่านของเครื่องชั่งน้ำหนัก
ทั้งหมดนี้กลายเป็นการเชื่อมโยงตั้งแต่ระบบแกนกลางขององค์กร ลงมาจนถึงสายสัญญาณของอุปกรณ์หน้าประตูทางเข้า
องค์กรที่ลงทุนกับคน
นอกเหนือจากงานทางเทคนิคแล้ว สิ่งหนึ่งที่ผมประทับใจมากคือองค์กรให้ความสำคัญและลงทุนกับการพัฒนาคนอย่างจริงจัง ระหว่างปีแรกนั้น ผมถูกส่งเข้าอบรมอย่างเข้มข้นต่อเนื่อง ทั้งคอร์สอบรมอย่างเป็นทางการของ Visual Basic ที่มีมาตรฐานรับรองจากเจ้าของภาษา ไปจนถึงการอบรมเรื่องการบริหารคุณภาพและวัฒนธรรมการทำงานแบบสากล
หลักสูตรสำคัญที่ผมได้เรียนรู้ในตอนนั้นคือเรื่องแนวคิดแบบ Toyota Way เช่น การลดและกำจัดความสูญเปล่า (Waste), วงจรการควบคุมคุณภาพด้วย PDCA (Plan-Do-Check-Act), เครื่องมือกลุ่ม 7 QC Tools และโดยเฉพาะแนวคิดเรื่อง Gemba หรือการให้ความสำคัญกับหน้างานจริง ซึ่งสอนว่าการแก้ปัญหาต้องเริ่มจากการไปดูสถานที่จริงและทำความเข้าใจความเป็นจริงในพื้นที่ ไม่ใช่นั่งคาดเดาเอาเองจากห้องทำงาน
"การแก้ปัญหาต้องเริ่มจากการไปดูสถานที่จริงและทำความเข้าใจความเป็นจริงในพื้นที่ ไม่ใช่นั่งคาดเดาเอาเองจากห้องทำงาน"
ในวันนั้น สำหรับคนทำระบบที่เพิ่งจบใหม่ สิ่งเหล่านี้อาจดูเหมือนหลักการบริหารงานทั่วไป แต่เมื่อเวลาผ่านไป กรอบคิดเรื่องคุณภาพ การกำจัดขั้นตอนที่สูญเปล่า และการมองเห็นหน้างานจริง กลับกลายเป็นรากฐานสำคัญที่ฝังแน่นอยู่ในวิธีคิดเรื่องการออกแบบระบบ สถาปัตยกรรม และกระบวนการพัฒนาซอฟต์แวร์ของผมมาโดยตลอด
ปีแรกบนถนนรอบกรุงเทพฯ
แต่ชีวิตการทำงานจริงในปีแรกไม่ได้มีแค่การนั่งเรียนในห้องอบรมหรือนั่งหน้าจอคอมพิวเตอร์ในห้องแอร์ สิ่งที่ผมจำได้แม่นยำที่สุดคือ "ความวุ่นวายกับการเดินทางไปมาระหว่างศูนย์กระจายสินค้าแต่ละแห่งรอบกรุงเทพฯ"
ในยุคที่การจราจรยังติดขัดและไม่มีทางด่วนเชื่อมต่อสะดวกเหมือนทุกวันนี้ ผมต้องเดินทางรอกไปมาตามศูนย์กระจายสินค้าต่าง ๆ คลุกคลีกับฝุ่นในโรงงานและไอเสียของรถบรรทุก เพื่อไปติดตั้งระบบ ปรับแก้ปัญหาหน้างาน และคอยดูแลให้ระบบคอมพิวเตอร์สามารถทำงานรับใช้การเข้าออกของรถได้ตลอดเวลา เป็นปีแรกที่ได้เรียนรู้โลกของการทำระบบจากทั้งตำรา โค้ดของคนอื่น และถนนจริงหน้างานอย่างแท้จริง